Şimşek, 2026 yılı için enflasyon hedeflerini de paylaştı. “Bu yıl sonunda enflasyonun %31 civarında gerçekleşmesini bekliyoruz, ancak önümüzdeki yıl bu oranın %20’nin altına çekilmesi amacıyla çalışmalarımız devam ediyor” dedi. Kira ve eğitim gibi hizmet sektörlerindeki enflasyon oranlarının yüksek seyretmeye devam ettiğini ancak bu oranların %97’den %44’e kadar gerilediğine dikkat çekti.

Türkiye’nin Bilançosunda İyileşmeler

Bakan Şimşek, son iki yılda net rezervlerin 118 milyar dolar artırıldığını ve Türkiye’nin risk priminin 7,5 yılın en düşük seviyesine gerilediğini vurguladı. Ayrıca, KKM (Kur Korumalı Mevduat) uygulamasıyla 143 milyar dolar kayıptan kaçınıldığını anlattı ve “Türkiye’nin toplam bilançosunda 250 milyar dolar üzerinde iyileşme sağlandı” dedi.

Reformlara Dair Planlarımız

Geleceğe yönelik planlarından bahseden Şimşek, “Kamu ihale reformu üzerinde çalışıyoruz ve bu konuda yeni tasarıyı hazır hale getirdik” şeklinde konuştu. Ayrıca yasakları kaldırmayı ve mali kuralları daha etkin hale getirmeyi amaçlayan reformların yolda olduğunu bildirdi. 2024 yılından itibaren düşük gelirli ailelere pilot projeler kapsamında destek programları uygulanmaya başlanacağını belirtti ve yapay zekanın ekonomiye entegrasyonu için hazırlıkların devam ettiğini kaydetti.

Enflasyon ve Maaşlar Üzerindeki Etkileri

Enflasyon, ürün ve hizmetlerin genel fiyat seviyesinin artması anlamına gelirken, çalışanların alım gücünü doğrudan etkiler. Maaşlar aynı kalmaya devam ederse, enflasyon nedeniyle insanların yaşam standardı düşer. Bu yüzden enflasyon oranları, maaş zamlarının belirlenmesinde kritik bir faktördür.

Memur ve Emekli Maaşlarındaki Endeksli Artış

Türkiye’de memur ve memur emeklilerinin maaş artışları 6 aylık enflasyon oranına bağlı olarak doğrudan güncellenir. Enflasyon oranlarının hedeflerin üzerinde gerçekleşmesi halinde, maaşlara fark oranında zam yapılır. Bu durum, kamu çalışanlarının maaş ve mali durumunu yakından ilgilendirir.

Özel Sektörde Enflasyonun Rolü

Özel sektörde ise maaş zamları yasal olarak enflasyona endeksli değildir, ancak işverenler genellikle yıllık enflasyon oranlarını dikkate alır. Yüksek enflasyon dönemlerinde çalışanlar, yaşam standartlarını korumak adına işverenlerle daha yüksek oranlarda zam pazarlığı yapma eğilimindedir.

Asgari Ücret ve Enflasyon Bağlantısı

Yıl içinde enflasyon hızla yükselirse, asgari ücret belirlemesi ve buna bağlı zamlar gündeme gelir. Enflasyon oranlarının artmasıyla birlikte, özellikle yıl ortası ara zam talebi ve ekonomik baskılar güçlenir, çalışanların yaşam maliyetleri yükselir.

Genel Gelişmeler

Rapora göre, dünya genelinde ekonomilerin 2025 ve 2026 yıllarında büyüme tahminleri yükseltilirken, özellikle Avrupa Birliği ve Çin gibi büyük ekonomilerin performansı olumlu yönde revize edildi. Bu gelişmeler, küresel büyüme hızını 2024 yılında %2,9’dan aşağı yönlü yavaşlama gösterse de, genel görünümde pozitif gelişmelerin yaşandığını ortaya koyuyor. Raporda, gelişmiş ülkelerin kriz dönemlerini geride bırakıp, ekonomik aktiviteyi sürdürebilmek adına yeni stratejiler geliştirdiği ve uygulamaya koyduğu vurgulandı.

ABD ve Çin Ekonomilerinin Güncel Durumu

ABD ekonomisi için büyüme tahminleri, bu yıl için %1,6 seviyesinden %1,8’e yükseltilirken, 2025 ve 2026 tahminleri de yukarı yönlü revize edildi. Ülke ekonomisinin 2027’de %2,1 civarında büyüyeceği öngörülüyor. Avrupa Birliği’nin büyüme beklentileri ise, bu yıl %1,1’den %1,4’e çıkarıldı ve 2027’de %1,2 seviyesinde büyümenin öngörüldüğü kaydedildi. Çin ekonomisinde ise, büyüme tahminleri, bu yıl için %4,7’den %4,8’e yükselirken, önümüzdeki yıl ve sonrası için ise %4,1 seviyesinde kalması planlanıyor.

Türkiye Ekonomisinin Yükselen Yıldızı

Türkiye’de ekonomik büyüme beklentileri de iyileştirilerek, bu yılki tahmin %3,5’ten %3,8’e çıkartıldı. Önümüzdeki yıllarda büyüme oranının ise yaklaşık %3,5 ile %4,2 arasında seyretmesi öngörülüyor. Bu gelişmeler, Türkiye’nin bölgesel ekonomik göstergelerde önemli bir güç olmaya devam ettiğinin sinyalini veriyor.

Yapay Zeka ve Makroekonomik Etkileri

Fitch, raporunda özellikle yapay zekanın makroekonomik anlamda belirgin etkileri olacağının altını çizdi. Özellikle, ABD’de ilk yarıda gayri safi yurtiçi hâsıla (GSYH) büyümesine önemli katkı sağlayan bilgi teknolojileri harcamaları, ekonomik aktivitenin ana itici güçlerinden birisini oluşturuyor. Hisse senedi piyasalarındaki yükselişin ve yapay zeka ile ilgili yatırımların ise, finansal sistemde bazı “balon” risklerine işaret ettiği vurgulandı. Buna rağmen, piyasaların şu aşamada yüksek değerlemeleriyle birlikte, şirket borçluluğunun özellikle artmadığına da dikkat çekildi.

Söz konusu raporda, faiz politikalarına dair şu değerlendirmelere yer verildi: ABD, Avrupa ve İngiltere’de faiz oranlarının 2026’nın itibariyle “nötr” seviyeye yaklaşması bekleniyor. ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faizleri aralıkta sabit tutması öngörülürken, faizlerde 2024 sonuna kadar birkaç iniş olacağı tahmin ediliyor. İngiltere Merkez Bankası’nın ise, işsizliğin artmasıyla 2026 yılında faizlerde düşüşlerin yaşanacağı öngörülüyor. Avrupa Merkez Bankası ise, yeni bir faiz indirimi beklenmiyor ve mevcut politikalarının devam edeceği tahmin ediliyor.

Erdoğan, konuşmasında ekonomideki gelişmeleri ve hedefleri sıralarken, birçok göstergenin umut verici olduğunu vurguladı. Turizm gelirleri, büyüme oranları ve enflasyon rakamlarının iyileşmesinin yanı sıra, risk priminde yaşanan düşüşü de memnuniyetle karşıladı. Hedeflerinin, 2028’e kadar 1,9 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğe ulaşmak ve dünya genelinde güçlü bir konumda kalmak olduğunu ifade etti. Bu çerçevede, güven ve istikrarın temel olduğunu tekrar etti.

İktidarın Vizyonu ve Nefes Kesen Hedefler

Milletin refahını artırmaya yönelik hazırlanan 2026 planlarının detaylarını paylaşırken, yeni projelerin ve büyük uluslararası etkinliklerin olası etkilerine odaklandı. COP-31 Zirvesi, NATO toplantısı ve Türk Devletleri Teşkilatı bu yılın önemli programa alınan adımları arasında yer alıyor. Erdoğan, ‘Biz, geleceğin Türkiye’sini inşa ediyoruz’ diyerek, özellikle gençlere ve milletin bütün kesimlerine güven aşılamaya devam etti.

Uluslararası Strateji ve Bölgesel Dayanışma

Erdoğan, küresel güç dengelerinde Türkiye’nin bölgesel ve küresel platformlardaki duruşunu özetliyor. G20 Zirvesi ve Afrika ziyaretleriyle, ülkemizin diplomatik ve ekonomik ilişkilerinin güçlenmesine dikkat çekti. Afrika ülkeleriyle yapılan ticaret ve yatırım rakamlarının arttığını hatırlatan Cumhurbaşkanı, Sudan ve diğer bölgelerde yaşanan krizler karşısında Türkiye’nin insani yardımlarını artırmaya devam edeceğinin altını çizdi.

Terörle mücadele ve bölgesel istikrarın sağlanması konusundaki kararlılığı tekrar eden Erdoğan, “Sudan’daki krizlerin daha fazla derinleşmemesi ve bölge barışının sağlanması için yoğun çaba gösteriyoruz” diye sözlerine ekledi.

Geleceğe Dair Vizyon ve Birlik Mesajı

Yılların getirdiği sorunların çözüme kavuşması adına yeni adımlar atıldığını belirten Erdoğan, “Bizim amacımız, milletimizin geçmişteki sıkıntılarını geride bırakıp, daha müreffeh bir Türkiye’yi inşa etmektir” dedi. Genel anlamda, ülkemizi bölünmeden, parçalanmadan, güçlenerek ilerletmek en büyük hedefleri arasında yer alıyor.

Son dönemde yaşanan siyasi ve ekonomik gelişmeler karşısında umutsuzluk ve karamsarlık pompa edilmesine asla müsaade etmeyerek, milletin birlik ve beraberliğini korumanın önemine işaret etti. Gençlere seslenerek, dijital dünyada tuzaklara düşmemeleri ve zihinleri başka alanlara kaydırılmaması gerektiğini vurguladı.

Son olarak, milli birlik ve beraberliğin ülkenin en büyük gücü olduğuna inanarak, yeni projelerin ve uluslararası arenadaki aktif duruşun devam edeceğini açıkladı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, gündemdeki pek çok önemli konuya ilişkin kapsamlı açıklamalarda bulundu. Özellikle, geçmişte yaşanmış olaylara ve siyasi kararlılığa değinerek, milletinin iradesini ve ülkemizin ilerlemesini öne çıkardı. Ayrıca, bölgesel gelişmeler ve uluslararası ilişkilerde Türkiye’nin duruşunun takdir topladığını belirtti.

Erdoğan, konuşmasında ekonomideki gelişmeleri ve hedefleri sıralarken, birçok göstergenin umut verici olduğunu vurguladı. Turizm gelirleri, büyüme oranları ve enflasyon rakamlarının iyileşmesinin yanı sıra, risk priminde yaşanan düşüşü de memnuniyetle karşıladı. Hedeflerinin, 2028’e kadar 1,9 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğe ulaşmak ve dünya genelinde güçlü bir konumda kalmak olduğunu ifade etti. Bu çerçevede, güven ve istikrarın temel olduğunu tekrar etti.

İktidarın Vizyonu ve Nefes Kesen Hedefler

Milletin refahını artırmaya yönelik hazırlanan 2026 planlarının detaylarını paylaşırken, yeni projelerin ve büyük uluslararası etkinliklerin olası etkilerine odaklandı. COP-31 Zirvesi, NATO toplantısı ve Türk Devletleri Teşkilatı bu yılın önemli programa alınan adımları arasında yer alıyor. Erdoğan, ‘Biz, geleceğin Türkiye’sini inşa ediyoruz’ diyerek, özellikle gençlere ve milletin bütün kesimlerine güven aşılamaya devam etti.

Uluslararası Strateji ve Bölgesel Dayanışma

Erdoğan, küresel güç dengelerinde Türkiye’nin bölgesel ve küresel platformlardaki duruşunu özetliyor. G20 Zirvesi ve Afrika ziyaretleriyle, ülkemizin diplomatik ve ekonomik ilişkilerinin güçlenmesine dikkat çekti. Afrika ülkeleriyle yapılan ticaret ve yatırım rakamlarının arttığını hatırlatan Cumhurbaşkanı, Sudan ve diğer bölgelerde yaşanan krizler karşısında Türkiye’nin insani yardımlarını artırmaya devam edeceğinin altını çizdi.

Terörle mücadele ve bölgesel istikrarın sağlanması konusundaki kararlılığı tekrar eden Erdoğan, “Sudan’daki krizlerin daha fazla derinleşmemesi ve bölge barışının sağlanması için yoğun çaba gösteriyoruz” diye sözlerine ekledi.

Geleceğe Dair Vizyon ve Birlik Mesajı

Yılların getirdiği sorunların çözüme kavuşması adına yeni adımlar atıldığını belirten Erdoğan, “Bizim amacımız, milletimizin geçmişteki sıkıntılarını geride bırakıp, daha müreffeh bir Türkiye’yi inşa etmektir” dedi. Genel anlamda, ülkemizi bölünmeden, parçalanmadan, güçlenerek ilerletmek en büyük hedefleri arasında yer alıyor.

Son dönemde yaşanan siyasi ve ekonomik gelişmeler karşısında umutsuzluk ve karamsarlık pompa edilmesine asla müsaade etmeyerek, milletin birlik ve beraberliğini korumanın önemine işaret etti. Gençlere seslenerek, dijital dünyada tuzaklara düşmemeleri ve zihinleri başka alanlara kaydırılmaması gerektiğini vurguladı.

Son olarak, milli birlik ve beraberliğin ülkenin en büyük gücü olduğuna inanarak, yeni projelerin ve uluslararası arenadaki aktif duruşun devam edeceğini açıkladı.

Analistler, özellikle yılsonu enflasyon tahminlerini göz önüne alırken, yüzde 31 civarında kapanış öngörüsü yapıyorlar. AA Finans analisti Haluk Bürümcekçi, kurlar, ücretler, yönetilen fiyatlar ve emtia fiyatlarında yılın kalan aylarında herhangi bir şok yaşanmazsa, enflasyonun bu seviyelere yakın bir noktada duracağını tahmin ediyor. Bürümcekçi, gıda enflasyonunun, fiyatlardaki artış hızını yavaşlatmaya devam ettiğine işaret ederek, “Gıda fiyatlarındaki yıllık artış hızı yüzde 27,4 seviyesinde seyrediyor ve Enflasyon Raporu’nda yer alan varsayımların oldukça altında kalması” şeklinde değerlendirmede bulundu. Ayrıca, konut, ev eşyası, sağlık, haberleşme, eğitim ve lokanta gibi alt gruplarda da geçen yılın altında değişimlerin yaşandığı görüldü.

Merkez Bankası’nın faiz politikasında ise, Bürümcekçi, %1’lik bir indirim öngörüsünün hâlâ geçerli olduğunu, hatta bu beklentinin 200 baz puanlık indirimlere kadar çıkabileceğine dikkat çekti. Bursa Uludağ Üniversitesi’nde görev yapan Doç. Dr. Filiz Eryılmaz, kasım ayı enflasyonunun beklentilerden oldukça düşük gerçekleştiğine vurgu yaptı. Özellikle gıdada görülen negatif seyir ve hizmetler sektöründeki düşük seviyeler, piyasalarda faiz indirimi beklentilerini güçlendirdi. Eryılmaz, Merkez Bankası’nın bu ay içerisinde 150 baz puanlık faiz indirimini yapmayı beklediğini belirterek, beklentilerin 200 baz puanlık indirim seviyesine yaklaştığını ifade etti.

Kritik dönemeçteyiz diyen Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, kasım ayı enflasyon verilerinin dezenflasyon sürecinin beklenenden hızlı ilerlediğine işaret etti. Gözgör, “Hem piyasa öngörülerimizin hem de kurumlarımızın esas aldığı seviyenin altında kalan bu veri, para politikasının geleceği açısından önemli bir döneme işaret ediyor” dedi. Gıda grubundaki fiyat düşüşünün en büyük katkıyı sağladığını söyleyen Gözgör, ancak asıl “kaliteli” iyileşmenin hizmetler sektöründen geldiğine dikkat çekti. Enflasyonun beklentilerin altında kalması, TCMB’nin yıl sonu faiz indirimleri ve politika duruşu üzerinde güçlendici bir faktör olmaya devam ediyor. Uzmanlar, mevcut veriler ışığında, Merkez Bankası’nın aralık ayında 200 baz puanlık faiz indirimine gitmesiyle, politika faizinin %37,5 seviyesine çekilebileceğini öngörüyor. Bu adımın, reel faizleri olumsuz etkilemeden, piyasa beklentileriyle uyumlu bir gevşeme sürecinin başlangıcı olacağı düşünülüyor.

Endeks, 2025 yılı Kasım ayı itibarıyla çeşitli zaman dilimlerine göre karşılaştırıldığında, %29,74 oranında artış gösterirken, Aralık 2024’e kıyasla %0,87’lik artış kaydetti. Ayrıca, aynı dönemde TÜFE, 12 aylık ortalamalara göre yaklaşık %35,91 oranında yükseldi.

Gıda ve Alkolsüz İçecekler Üzerindeki Yüksek Enflasyon Etkisi

Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda yıllık enflasyon oranı %27,44’e ulaşmış durumda. Bu gruptaki fiyat artışlarının toplam endekse etkisi %6,83 seviyesinde. Aynı zamanda, bu temel harcama grubunda aylık bazda ise %0,69 oranında bir azalma gözlemlendi.

Diğer önemli kategoriler arasında yer alan ulaşımda yıllık enflasyon %29,23, konutta ise yaklaşık %49,92 olarak kayıtlara geçti. Aylık dilimde, ulaştırmada %1,78 artış görülürken, konuttaki artış %1,70 olarak gerçekleşti. Bu gelişmeler, temel yaşam maliyetlerinin değişiminde belirleyici oldu.

Detaylı Endeks Analizi ve Genişçe Kapsam

Kasım ayı itibarıyla, toplamda 143 temel başlık üzerinde yapılan endeks çalışmalarından 28 başlıkta düşüş, 7 tanesinde değişiklik olmazken, 108 başlıkta artış kaydedildi. Bu sayede, toplam tüketici harcamalarının genel eğilimleri net biçimde ortaya konmuş oluyor.

Enflasyonda Üzerine Çıkan Özel Okuma

Özel kapsamlı TÜFE göstergesi ise, yıllık bazda %32,17’ye yükselirken, aylık değişim %1,27 oranında artış gösterdi. Bu, özellikle enerji ve işlenmemiş gıda ürünlerindeki fiyat hareketlerini detaylandıran önemli bir göstergedir.

Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ve Sanayi Verileri

Yİ-ÜFE ise, yıllık %27,23 oranında artış gösterirken, bu dönemde aylık %0,84 oranında yükseliş yaşandı. Bu artışların başlıca sebebi, imalat sektöründeki %27,04’lük yüksek oranlı yükseliştir. Sanayinin çeşitli sektörleri de benzer şekilde artış trendi gösterdi; madencilik ve taş ocakçılığında %32,60, enerji sektöründe %24,92 artışlar kaydedildi.

Sanayi alt sektörlerinde ise, ara mallarında %23,09, dayanıklı tüketim mallarında %33,17, enerji sektöründe %27,40 oranında artış yaşamıştır. Aylık bazda, sektörler arasında farklılıklar olsa da, toplamda yüksek artışlar söz konusu olmaktadır.

İmalat sektöründeki değişimler, maliyetlerin nasıl şekillendiğine dair önemli ipuçları verirken, genel ekonomik görünüm ve geleceğe dair beklentiler de bu veriler ışığında şekillenmektedir.

Geçen ay, Taşçı’nın TCMB’ye uzman danışman olarak atanmasıyla, bu görev on yedi yıl sonra ilk kez yenilendi. 2019 yılında Hakan Kara’nın ayrılmasının ardından gerçekleştirilen bu atama, Merkez Bankası’nda yeni bir dönemi simgeliyor.

Murat Taşçı Kimdir?

Çalışma hayatına 2006 yılında Cleveland Federal Bankası’nda ekonomist olarak başlayan Taşçı, burada yaklaşık 17 yıl boyunca görev aldı. Bu süre zarfında, özellikle “Büyük İstifa Dalgası ve Maaş Koruma Programı” ile “Asgari Ücretteki Artışların İş Gücü Piyasasına Etkisi” gibi projelerde önemli araştırmalar gerçekleştirdi.

Fed sonrasında yaklaşık üç yıl boyunca ABD’li büyük finans kuruluşu JPMorgan Chase’te Kıdemli Ekonomist olarak çalışan Taşçı, uzmanlığı ve derin bilgi birikimi ile öne çıktı. Bu kapsamda, hem uluslararası finans piyasalarında hem de merkez bankası politikalarında önemli deneyimler kazandı.

Öte yandan, Dr. Levent Dölek, yüksek reel faiz oranlarına dayanan politika ve bunun yabancı sermayenin ülkeye girişini teşvik ettiğine vurgu yapıyor. Dölek, “Merkez Bankası rezervlerindeki artış, sıcak paranın ülkeye akışını gösteriyor. Ancak, bu durumun emekçilerden toplanan vergilerin faiz harcamalarına yüzde 85 oranında artmasına da yol açtığını unutmamalıyız. Bu süreç, yabancıların Türkiye’ye olan güvenini artırırken, ülkemizde yaklaşık 7 milyon çocuğun açlık sınırında yaşamaya devam ettiğini de hatırlatalım.”

Siyasi Risklerin Azalması ve Ekonomik Güvenlik

Dr. Murat Kubilay, CHP Kurultayı’nın tamamlanmasıyla birlikte politik risklerin önemli ölçüde azaldığını vurguluyor. Onun görüşüne göre, Siyasi tansiyonun düşmesi, piyasalardaki istikrar açısından büyük bir adım. Ayrıca, iç ve dış piyasalarda risk iştahındaki normalleşmenin ve Türkiye’nin güçlü büyüme datasının bu olumlu gelişmede etkili olduğunu belirtiyor. Kubilay, “Genişleyici politikalar yerine, sürdürülebilir sıkılaştırıcı önlemlerin devam edeceğine dair inanç güçleniyor. Ayrıca, Türkiye’de ‘faizden kazanma’ potansiyelinin halen yüksek olduğunu düşünüyorum.”

Ekonomist İris Cibre ise, Kasım ve Aralık aylarında beklenen düşük enflasyon oranlarına dair umutlarını dile getiriyor. Bu gelişmelerin, piyasalarda tekrar güven ve istikrar düzeyinin artmasına katkıda bulunabileceğine işaret ediyor.

Yıllıklandırılmış GSYH verileri, mevsim ve takvim etkilerinden arındırıldığında, ikinci çeyreğe kıyasla %1,1 artış göstermiştir. Bu dönemde, mal ihracatı %2,9 artış gösterirken, mal ithalatı %4,4 azalma kaydetmiştir. Bu göstergeler, ülkenin dış ticaret performansındaki olumlu gelişmeleri yansıtmaktadır.

Büyüme Hızındaki Uluslararası Pozisyonumuz

OECD ülkeleri arasında, açıklanan büyüme oranlarıyla en hızlı büyüyen üçüncü ülke konumundayız. Aynı zamanda, G20 ülkeleri arasında da beşinci sırayı almaktayız. Türkiye ekonomisinin büyüme trendi, pandemi döneminde dahi devam etmiş ve 2020 yılında %1,8, 2021’de %11,8, 2022’de %5,4, 2023’te %5,0 ve 2024’te %3,3 oranında büyüme göstermiştir.

Büyüme oranlarımız, 2025 yılının ilk iki çeyreğinde sırasıyla %2,5 ve %4,9 seviyesinde gerçekleşmiş olup, üçüncü çeyrek itibarıyla %3,7’ye ulaşmıştır. Bu performans, yılın ilk dokuz ayında toplam büyüme hızımızın %3,7 olduğunu göstermektedir.

Dış Ekonomik Dengeler ve Cari Açık

Cari işlemler dengesinin, GSYH içindeki payı, ortalamaların altında seyretmeye devam etmektedir. 2022’de %5,0, 2023’te %3,5 ve 2024’te %0,8 seviyelerinde olan cari açık, 2025 yılının üçüncü çeyreği itibarıyla yıllıklandırıldığında %1,3 seviyesine gerilemiş ve tarihsel ortalamaların altında kalmaya devam etmektedir.

Yatırımlar ve Ekonomik Büyümeye Katkıları

Yatırım harcamaları, %11,7 oranında artış göstererek büyümeye önemli katkılar sağlamaktadır. Bu artış, ekonomik büyümeye 2,8 yüzde puanı katkı sunarken, aynı zamanda dördüncü çeyrektir kesintisiz devam etmektedir.

İhracat ve yatırımlar, ekonomik büyümenin itici güçleri olmaya devam etmektedir. İhracat, yılın önceki çeyreğine göre %2,9 artarken, ithalat %4,4 azalmıştır. Bu gelişmeler, genel ekonomik istikrar ve dış ticaret disiplininin sonuçlarıdır.

İşsizlik ve İşgücü Piyasasındaki İyileşmeler

İşsizlik oranı, son 30 aydır tek haneli seviyeleri korumakta ve Ekim 2025’de %8,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu oran, bir önceki aya kıyasla 0,1 puan azalmış ve uzun vadeli iyileşmeyi göstermektedir.

Başarıyla sürdürülen büyüme ve gelişme çalışmalarımız, ekonomimizin dayanıklılığını ortaya koymaktadır. Kuraklık ve zirai don gibi zorluklara rağmen, büyüme performansımız devam etmekte, bu da ekonominin sürdürülebilir ve dirençli yapısına işaret etmektedir.

Yıl sonunda 390 milyar dolar seviyesini aşması beklenen mal ve hizmet ihracatı, hedeflenen seviyelerin üzerinde performans göstermekte ve bu başarı, ekonomik büyümeye olumlu katkılarıyla hızla devam edecektir. Hedeflerimize ulaşmak ve ekonomik göstergeleri daha da güçlendirmek için çalışmalarımıza kararlılıkla devam edeceğiz.

Türkiye ekonomisinin büyüme performansı ve sektörlere göre gelişmeleri detaylandıran Eğilmez, TÜİK’in açıkladığı üçüncü çeyrek verilerinin ışığında, geçen yılın aynı dönemine kıyasla %3,7’lik büyümeyi ortaya koyuyor. Mevsim ve takvim etkilerini nötralize eden verilerin, bu yılki çeyreğe göre %1,1 ve geçen yılın üçüncü çeyreğine göre ise %3,4 oranında artış gösterdiğine dikkat çekti. Yıllıklandırılmış büyümenin ise %3,7 ile potansiyel büyüme oranının (%4,9) altında kalması, küresel yavaşlama ortamında nasıl bir durumun olduğunu gösteriyor.

Ayrıntılarda Gizli Olanlar ve Sektör Analizleri

Özellikle “Tarım hariç bütün sektörler büyümüş” ifadesi, ekonominin genel durumu hakkında önemli ipuçları sunuyor. Tarım sektöründe görülen %12,7’lik ciddi düşüş, ekonomiye ağır maliyetler getiriyor ve bu alanın güçlendirilmesi gerektiği açıktır. Eğilmez, bu konuda kapsamlı ve acil destek paketleri hazırlanması gerektiğinin altını çiziyor. Tarım sektörünün kaybını durdurmak ve kentlere göç eden üreticileri yeniden teşvik etmek için önerilerde bulunuyor.

Kalan sektörler incelendiğinde, finans ve bilgi-iletişim alanlarında gözlemlenen büyümenin normal koşullarda beklenen gelişmeler olduğunu söylüyor. Ancak inşaat ve sanayi sektörlerindeki beklentilerle, gerçek veriler arasındaki uyumsuzluk dikkat çekiyor. “İnşaat, büyümede lokomotif olmaya devam etmiş” ifadesi, inşaat sektöründeki firmaların “satışlar durdu” şeklindeki şikâyetlerine rağmen, TÜİK verilerinin bu şikâyetleri doğrular nitelikte olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda, sanayi sektöründeki karmaşık gelişmeler, özellikle tekstil alanında, olumsuz sinyaller veriyor.

Sektörlerin Göstergeleri ve Ekonomik Beklentiler

Elde edilen göstergeler, inşaatçı ve sanayicilerin yakınmalarının aslında yanlış olabileceğine veya TÜİK’in hesaplamalarının sorunlu olabileceğine işaret ediyor. İki taraf birden doğru olamaz, bu nedenle kesin yargılarda bulunmak gerekiyor. Ayrıca, ürünler üzerindeki vergilerin ciddi oranlarda artması, sektörde maliyetleri yükseltti ve fiyatlara olumsuz yansımalar yaptı. Eğilmez, bu artışların, devlet destekleri ve sübvansiyonlar dikkate alındığında, daha da fazla olduğunu belirtiyor.

Harcamalar açısından bakıldığında, geçen çeyrekte hanehalkı tüketimi %4,8 oranında artarken, bu artışın, dezenflasyon uygulamalarına rağmen gerçekleşmiş olması, güven kriterlerini sorgulatıyor. Artış, beklentilerin kırıldığını ve tüketicilerin enflasyon karşısında umutlarını yitirdiğinin göstergesi olarak görülüyor.

İhracat ve ithalat rakamlarına bakıldığında ise, geçen yılın aynı dönemine göre ihracatta %0,7, ithalatta ise %4,3’lük azalma yaşandığı görülüyor. Bu gelişmeler, kur baskısının ihracatı olumsuz etkilediğini ve ithalatı teşvik ettiğini gösteriyor. Enflasyonla mücadelede, kur baskısının sona erdirilmesi ve tedbirlerin sürdürülebilir olması gerektiği vurgulanıyor. Uzmanların, bu süreçteki uzun süreli uygulamaların yan etkilerinin arttığını ve enflasyonun düşmesine olan inancın azaldığını belirtiyorlar.

İşgücü ödemeleri ise, geçen yılın üçüncü çeyreğine göre %41,1 artış gösterdi. Ancak, toplam GSYH içindeki payı %35 seviyesinde kalmaya devam ediyor, bu da büyüme büyüklüğünün piyasada yansıyan gerçekliği hakkında soru işaretleri oluşturuyor. Son olarak, yalnızca ihracatçılar tarafından dile getirilen yakınmaların verilerle tutarlı olduğu, diğer sektör temsilcilerinin ise çeşitli şikâyetler ve belirsizlikler içinde olduğu ortaya konuyor. Eğilmez, bu tabloyu bir bütün olarak değerlendirdiğinde, ekonomi politikalarının ve verilerin uyumu üzerinde ciddi düşünülmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Çalışma ekonomisi alanında uzman Prof. Aziz Çelik, Türkiye’de ekonomik büyümenin devam ettiği halde, çalışanların milli gelirden aldığı payın %80’den %43’e gerilemesini hatırlatıyor. Çelik’e göre, asgari ücret belirleme sürecinde en önemli sorun, bu ücretin nasıl ve hangi kurallara göre belirleneceği konusunda bağlayıcı herhangi bir standardın olmaması. Anayasal olarak ülkenin ekonomik durumu ve çalışanların geçim şartları esas alınmalı, ancak yasal ve ikincil mevzuatta bu konuda yetersizlikler nedeniyle hükümetin uygulamalarında keyfilik görülmekte. Çelik, ‘‘Yoksulluk sınırının yarısından az olmaması veya kişi başına gelirin dikkate alınması ve bu değerin %60-80 aralığında endekslenmesi gerektiğini savunuyor. Ona göre, 2026 yılı asgari ücreti yaklaşık 40-50 bin TL seviyesinde belirlenebilir ve bu, ekonomik büyüme ile uyumludur. Asgari ücret, işçiyi korumayı amaçlamalı ve ekonomik şartlar doğrultusunda, işletmelerin de karşılayabileceği seviyede olmalı. Franklin Roosevelt’in sözleriyle, sürdürülebilirlik için, varlığını işçiyi temel geçim sınırının altında ücretle sürdüren işletmenin faaliyet gösterme hakkı olmamalı.

YÖNTEMLERİ EMEĞE SALDIRI

Siyasal iktisatçı İnan Mutlu’ya göre, asgari ücretin şu anki seviyesinin yalnızca açlık sınırının %75’ine denk gelmesi, önümüzdeki dönemde ücretlere yönelik daha sert saldırıların habercisi. Kısa vadede, sermaye ve iktidarın kâr oranlarını artırma ve krizleri aşma adına çeşitli hamleler yaptığına işaret eden Mutlu, özellikle bölgesel asgari ücret ve kıdem tazminatı fonu gibi önerilere karşı çıkıyor. Bu önerilerin, aslında 2000’lerden beri Dünya Bankası’nın Türkiye’ye dayattığı yapısal reformların devamı olduğunu belirtiyor ve bu uygulamaların, özellikle düşük emek maliyetlerini teşvik ederek, ülkedeki gelir eşitsizliğini ve sosyal sorunları derinleştirmeyi amaçladığını vurguluyor.

Ekonomist Arda Tunca ise düşük ücret politikalarının ekonomiyi canlandırmadığını, aksine iç talebi zayıflattığını ve gelir dağılımını bozduğunu ifade ediyor. İşverenler için ise esas sorun maliyet değil, ekonomik ve politik belirsizlik olduğunu belirtiyor. Tunca’ya göre, siyasi istikrar ve toplumsal mutabakat olmadan sürdürülebilir bir büyüme sağlamak mümkün değil; krizler, emeğin yoksullaşmasıyla değil, gelirlerin adil paylaşımı ve güven ortamının tesis edilmesiyle aşılabilir.

YANLIŞ ANLAYIŞ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

İş dünyasının en önemli şikayetlerinden biri, artan asgari ücretlerin kendilerine maliyet açısından ağır gelmesi. İktisatçı Prof. Sinan Alçın, özellikle son dört yılda enerji maliyetleri ve baskılanan kurlar nedeniyle satışların daraldığından, işletmelerin kârlarında azalma yaşandığından bahsediyor. Artan enflasyon ve belirsizlik ortamı, işletmelerin kârlılıklarını olumsuz etkiliyor, hatta bazı büyük firmaların bilanço zararı yaşaması bunun göstergesi. Alçın’a göre, çözüm, ücret artışından çok, sürdürülebilir ve güven ortamı oluşturan politikalar geliştirilmesinde yatıyor. İşte bu nedenle, düşük ücret politikalarının, kısa vadeli çözümler değil, kalıcı ekonomik istikrar ve sürdürülebilirlik hedeflemeleri gerektiği sonucuna varılıyor.

Baran, yaptığı açıklamada, “İstanbul ve Marmara bölgesinde yoğunlaşmış sanayi altyapısının, olası büyük depremler sonrası ekonomik ve sosyal etkilerini hafifletmek amacıyla, üretim merkezlerinin Ankara ve çevresine kaydırılması elzemdir” dedi. Bu hamlenin, yalnızca bölgesel kalkınmaya değil, aynı zamanda ülke genelinde üretim güvenliğine de önemli katkıları olacağını belirtti.

Gümrük Birliği’nin Güncellenmesi ve Ekonomik Fırsatlar

Baran, ayrıca, Türkiye’nin Avrupa Birliği ile gerçekleştirdiği Gümrük Birliği Anlaşması’nın modernizasyonu konusunun, sadece gümrük işlemlerini hızlandırmakla kalmayıp, ekonomik ilişkileri güçlendiren bir adım olacağını öne sürdü. Mevcut anlaşmanın, yaklaşık 30 yıl önce imzalandığını ve güncel teknolojik ve ekonomik dinamiklere uzak kaldığını dile getirdi.

Modernizasyonla birlikte; tarım ürünleri, hizmetler, kamu alımları ve e-ticaret alanlarının da kapsama alınmasının uygun olacağını belirten Baran, bu sayede ihracat ve hizmet sektörü üzerinden yeni imkanların oluşacağını vurguladı. Aynı zamanda, AB’nin üçüncü ülkelerle yaptığı ticaret anlaşmalarına da erişimin kolaylaşacağı öngörülüyor.

Uluslararası Ekonomik Gelişmeler ve Türkiye’nin Performansı

Dünya ekonomisinin karmaşık ve değişken bir geçiş sürecinde olduğuna dikkat çeken Baran, jeopolitik gelişmeler, tedarik zinciri yeniden yapılandırmaları ve teknolojik dönüşümlerin ekonomik dengeleri etkilediğini belirtiyor. Bu ortamda, enflasyon, enerji maliyetleri ve küresel ticaret savaşları gibi sorunların ülke ekonomisini yakından ilgilendirdiğini ifade etti.

Türkiye’nin bu olumsuzluklara rağmen büyüme ivmesini sürdürdüğüne işaret eden Baran, IMF ve Dünya Bankası’nın olasılıklarını yükselttiği büyüme tahminlerine atıfta bulunarak; Yılın ikinci çeyreğinde %4,8’lik büyüme sağlandığını ve bu gelişmenin, yılsonu beklentilerini de olumlu yönde etkilediğini vurguladı. Türkiye’nin güçlü ekonomik göstergeleri ile küresel arenada istikrarlı konumunu koruduğunun altını çizdi.

Yılmaz, Dünya ekonomisinin ve ticaretinin tarihsel ortalamaların altında büyüdüğüne dikkat çekerek, savaşların yanı sıra özellikle ticaret savaşlarının da etkili olduğunu dile getirdi. Dünya ekonomilerinin karşı karşıya olduğu bu zorluklar ışığında, Türkiye’nin stratejik konumlandırmalara ve politikaların yakından takip edilmesine önem verdiğini belirtti. “Son 22-23 yılda Türkiye ekonomisi, dünya ortalamasının oldukça üzerinde bir büyüme sağladı. Yıllık ortalama yüzde 5,4’lük büyüme ile, dünya ortalaması olan yüzde 3,5’in ve diğer gelişmekte olan ülkelerin önünde yer aldık. Bu başarı, ekonomik anlamda büyük bir ivme oluşturdu.” şeklinde konuştu.

Sürdürülebilir büyüme ve gelişim odaklı olarak, önümüzdeki dönem için belirlenen hedefleri paylaşan Yılmaz, Türkiye’nin yıl sonu itibarıyla yaklaşık 1,5 trilyon dolara ulaşan ekonomik büyüklüğünü ve bunun 22-23 yıl öncesine kıyasla nasıl devasa bir artış kaydettiğini vurguladı. IMF tahminlerine göre, bu yıl Türkiye’nin nominal dolar bazında dünya sıralamasında 16. sırada yer almayı hedeflediğini ve satın alma gücü paritesiyle ise 11. büyük ekonomi olmayı planladığı bilgisini aktardı.

Yılmaz, ülkenin sınıflandırma sisteminde, düşük gelirli ülkelerden alıp orta gelir grubuna yükseldikten sonra, artık yüksek gelir seviyelerine ulaşmanın eşiğinde olduğunu belirtti. Dünya Bankası’nın kriterlerine göre, Türkiye bu yıl yüksek gelirli ülkeler liginde kalıcı bir yer edinmeyi hedefliyorsa, bu büyük bir kilometre taşı olacak. Ancak, bu noktada kalıcı olmak ve ilerlemek için sadece rakamsal değil, niteliksel değişiklikler ve dönüşümler gerektiğinin altını çizdi. Reformlara ve kurumların güçlendirilmesine dikkat çekerek, Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma yolunda ilerlemesi gerektiğini vurguladı.

Toplumsal Güç ve Dönüşüm Vurgusu

Yılmaz, günümüzde çeşitli platformlar ve iletişim kanalları aracılığıyla olumsuz ve sağlıksız bilgiler yaygınlaşırken, gerçek veriler ve bilimsel analizlerin ön plana çıkması gerektiğine işaret etti. Ekonominin sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için, sorunların doğrulukla tespit edilip, gerçekçi çözümler üretilmesi önemlidir. “Yüksek gelirler liginde kalıcı olmanın yolu, adalet sisteminden altyapıya, eğitimden teknolojiye, şehirleşmeden afet yönetimine kadar her alanda atılacak güçlü adımlardan geçiyor.” dedi.

Sosyal politikalar ve yapısal reformların önemli olduğunu vurgulayan Yılmaz, özellikle yeşil ve dijital dönüşüm projeleri ile ekonomik yapının güçlendirilmesine odaklanacaklarını ifade etti. Ayrıca, Türkiye’nin Avrupa Birliği tanımlı kamu borç stokunun, milli gelire oranının yüzde 24 seviyesinde olduğunu belirterek, bu oranın Avrupa Birliği ülkelerinde yüzde 82 ve gelişmekte olan ülkelerde yüzde 69 civarında olduğunu söyledi. Düşük borçluluk seviyesinin, ileriye dönük yapısal reformlar ve yeşil-dijital dönüşümde önemli bir avantaj sağladığını belirtti.

Merkez Bankası’nın rezervlerinin toplamda 180,6 milyar dolar seviyesinde olduğunu ve bunun yanında milletin altın rezervlerinin de arttığını vurguladı. Bu durumun finansal gücümüzü artırdığına ve yatırım ortamını güçlendirdiğine dikkat çekti. Gelecek yıl ekonominin en temel göstergelerinden biri olan enflasyonun yüzde 30’un biraz üzerinde kapatılacağını öngördü ve 2027 itibarıyla tek haneli rakamlara inmek hedefiyle çalışmaların sürdüğünü sözlerine ekledi.

Reel Sektör ve Enflasyonla Mücadele

Yılmaz, reel sektörün korunması ve desteklenmesinin öncelikli olduğunu vurgulayarak, salgın döneminde bu sektörlere yönelik alınan politikaların ne kadar doğru ve stratejik olduğunu belirtti. “Türkiye’de sanayi ve tarım hiç durmadı, çarklar dönmeye devam etti. Bu sayede birçok ülkenin ekonomik açıdan acı çektiği bu dönemde, biz istikrarlı bir büyüme sağladık ve mali kayıplar yaşamadan yolumuza devam ettik.” dedi.

Enflasyonla mücadelede kararlı bir politika izlediklerini vurgulayan Yılmaz, uç noktadaki enflasyon oranlarının gerilemesine rağmen, hedeflenen seviyelere çok yakın olduklarını dile getirdi. “Önümüzdeki dönem için enflasyonun tek haneli seviyelere inmesi bizim en temel hedefimiz. Bu bağlamda, yıl sonunda yüzde 30’un biraz üzerinde bir seviyede kapatmayı öngörüyoruz, ve 2024 hedefimiz ise yüzde 20’nin altına indirmek. 2027 yılına kadar ise yıl bazında tek haneli rakamlara ulaşmayı planlıyoruz.” ifadelerini kullandı.

Özellikle özel sektör ve finansal piyasaların öngörülebilirliği açısından, enflasyonun düşürülmesinin büyük önemi olduğuna vurgu yaptı. “Enflasyonun kontrol altına alınması, sürdürülebilir büyüme ve istikrarlı kalkınma için temel unsur olacaktır. Bu süreçte, kısa vadeli sıkıntılara rağmen, uzun dönemde kazanımların maksimum olacağına inanıyoruz.” dedi.

Yüksek Teknoloji ve Dijital Ekonomi Yatırımları

Yılmaz, Türkiye’nin enerji dönüşümüne önemli katkılar sağlamak amacıyla COP31’ün önümüzdeki yıl Türkiye’de yapılacağını hatırlattı. Bu toplantı, enerji ve çevre politikalarının yeni bir ivme kazanmasına imkan tanıyacak. Ayrıca, sanayide yüksek teknolojili üretimin gelişmesini teşvik etmek amacıyla hazırlanan yeni teşvik sistemi, yerel kalkınma hamlesi adı altında, her ilin öncelikli projelerini belirleyecek. Örneğin, Ankara için belirlenen sektörler arasında medikal enzimler, bitkisel kaynaklı gıda takviyeleri, geri dönüşüm ve yerli üretim bulunuyor. “Bu projelerle toplamda birkaç milyar liralık yatırım ve katkı öngörüyoruz. Yeni hamleler ve teşviklerle, Ankara’nın ekonomisi yeni bir ivme kazanacak.” dedi.

Yılmaz, ayrıca, Google Cloud ve Turkcell ortaklığında gerçekleştirilen ve toplamda 3 milyar dolar değerinde olan hiper ölçekli veri depolama projesinin Ankara’da hayata geçirileceğini duyurdu. Bu projenin, dijital ekonomi ve startup ekosistemine büyük katkısı olacağını ve Yenilikçi altyapılar sayesinde yakın zamanda büyük ölçekli girişimlerin doğup büyüyeceğini sözlerine ekledi. Konuşmaların ardından, ödülleri alan firmaların temsilcilerine plaketleri takdim edildi.

Yılmaz, özellikle büyük ekonomiler olan ABD, Çin ve Avrupa Birliği ülkelerinin politikalarını yakından izlemek ve Türkiye’nin stratejisini buna göre şekillendirmek gerektiğine vurgu yaptı. Son 22 yılda Türkiye ekonomisinin küresel eğilimlerin altında kalmadan, çok daha hızlı büyüdüğünü ve bu başarıyı elde ettiğini söyledi. “Dünya ortalaması yüzde 3,5 iken, Türkiye yıllık ortalama yüzde 5,4 büyüme kaydetti. Bu da her yıl 1,9 puanlık bir fark yaratıyor,” diye ekledi.

Türkiye Ekonomisinin Güncel Durumu

Yılmaz, Türkiye’nin bu yıl yüzde 3,3 civarında bir büyüme öngördüklerini anlatırken, ekonomik gelişmelerin toplam büyüklüğünün 1,5 trilyon dolar seviyesini aşacağına dikkat çekti. Ayrıca, 22 yıl öncesine kıyasla ekonomimizin yaklaşık 238 milyar dolar civarında olduğunu hatırlattı. Bu yıl, nominal dolar bazında dünyanın en büyük 17. ekonomisi konumuna ulaşmayı hedeflediklerini belirtti. Satın alma paritesiyle ise 12. sırada yer aldığımızı vurguladı. IMF tahminlerinin gerçekleşmesi durumunda, bu sıralamalarda değişiklik olacağını sözlerine ekledi.

Öte yandan, Dünya Bankası’nın ülkeleri gelir düzeylerine göre sınıflandırması hakkında bilgiler veren Yılmaz, Türkiye’nin alt orta gelir grubundan yüksek gelir grubuna yükseldiğini ve bunun kalıcı hale geldiğini ifade etti. Bu yıl yüksek gelirli ülkeler arasına ilk defa gireceğimizi ve bu sınıflamaya geçişte önemli bir adım attığımızı söyledi. Ancak, bu başarıların sürdürülebilirliği için niteliksel dönüşümlerin gerçekleşmesi gerektiğine dikkat çekti. Rakamların ötesine geçerek, kurumların, siyasetin ve toplumun tamamının dönüşüm geçirmesi gerektiğini belirtti.

Türkiye’nin Kapsamlı Dönüşüm Süreci

Yılmaz, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin yerine, gerçek verilere dayalı analizlerle ekonomiyi anlamanın önemini vurguladı. “İşte bu sayede yüksek gelirli ülkeler liginde kalıcı olacağız,” dedi. Ayrıca, adalet sisteminden altyapıya, sağlıktan eğitime, teknolojiden şehirleşmeye kadar her alanda reformlar yaparak bu hedefe ulaşmayı planladıklarını söyledi.

Sağlam Mali Yapı ve Enflasyonla Mücadele

Ekonomimizin en önemli güçlerinden biri olan düşük borçluluk seviyemize değinen Yılmaz, özellikle kamu borç stokunun düşük seviyede olduğunu belirtti. En son çeyrekte, kamu borç stokunun milli gelire oranının %24 olduğunu, Avrupa Birliği üyesi ülkelerde bu oranın %82, tüm gelişmekte olan ülkelerde ise %69 seviyelerinde olduğunu hatırlattı. Ayrıca, Merkez Bankası ve milletin altın rezervlerinin toplam büyüklüğünün de arttığını ve bunun bize güç kattığını ekledi.

Enflasyon konusunda kararlı ve kapsamlı bir politika izlediklerini belirten Yılmaz, özellikle geçen yıl yüzde 75’e ulaşan enflasyon seviyesinin, dezenflasyon süreciyle yaklaşık yüzde 33 seviyesine gerilediğine işaret etti. Bu yıl sonunda %30’un biraz üzerinde bir enflasyonla yılı tamamlamayı planladıklarını, hedefin önümüzdeki yıllarda tek haneye inmek olduğunu söyledi. “Gelecek yıl enflasyonu %20’nin altına indirmeyi hedefliyoruz,” diye ekledi.

Reel Sektör ve Stratejik Yatırımlar

Reel sektörün önemine vurgu yapan Yılmaz, pandemi döneminde sektörleri koruma politikalarının meyvesini aldıklarını belirtti. “Türkiye’de sağlık ve sanayi durmadı, çarklar dönmeye devam etti,” diyerek, diğer ülkelerin pandemiyle mücadelede geç kaldığını ve bunun bedelini ödediklerini dile getirdi. Şimdi ise enflasyonla mücadeleye odaklandıklarını ve kısa vadeli zorlukların uzun vadeli faydalar için tolere edilmesi gerektiğine işaret etti.

Yeni Teşvik Sistemleri ve Dijital Ekonomi

Türkiye’nin önümüzdeki yıllarda enerji dönüşümüne ve sürdürülebilir kalkınmaya odaklanacağını belirten Yılmaz, özellikle COP31’in ülkemizde düzenlenecek olmasının önemine değindi. Yenilenebilir enerji ve yeşil finans alanında yeni teşvik sistemlerine geçtiklerini ve her ilin kendine özgü öncelikli projelerini belirleyerek bölgesel kalkınmayı teşvik ettiklerini söyledi. Bu kapsamda, Ankara’nın medikal enzimler, bitkisel kaynaklı gıda takviyeleri, elektronik atıkların geri dönüşümü ve yerli tıbbi ürünler gibi alanlarda yeni yatırımlar aldığına dikkat çekti.

Yılmaz, sözlerine, Türkiye’nin dijital altyapısının güçlendirilmesi noktasında büyük projeler gerçekleştirdiklerini ekledi. Turkcell ve Google Cloud ortaklığında finanse edilen hiper ölçekli veri merkezi projesinin Ankara’ya kazandırılmasının, dijital ekonomiyi yeni bir seviyeye taşıyacağını belirtti. Bu projeyle birlikte, yeni girişimlerin ve start-up’ların oluşmasıyla ekonominin toplam büyüklüğünün 10 milyar dolara ulaşmasını beklediklerini ifade etti.

Ödüller ve Katılımcıların Motivasyonu

Son olarak, konuşmasını tamamlayan Yılmaz, tören boyunca ödüllendirilen firmaların temsilcilerine başarılar dileyerek, plaketler ve ödüller takdim edildi. Bu etkinlik, Türkiye’nin ekonomik vizyonu ve hedefleri doğrultusunda atılan adımların güçlendirilmesine ve sektörel ilerlemenin teşvik edilmesine önemli katkı sağladı.

Ömer Bolat, yaptığı açıklamada, son dönemde mal ve hizmet ihracatındaki pozitif seyirlerin, Türkiye’nin cari işlemler dengesine önemli ölçüde katkı sağladığını belirtti. Ekonomik göstergelerdeki bu olumlu tablo, özellikle ekim ayında yaklaşık 500 milyon dolar cari fazla öngörüsüyle pekişiyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun ekim ayı dış ticaret verileri, ülke ekonomisinin güçlü performansını ortaya koyuyor. Buna göre, ekim ayında ihracat %2 artışla 23,941 milyar dolara ulaşırken, tarihteki en yüksek ekim ayı ihracat rekoru kırıldı. Aynı zamanda, aylık bazda en yüksek 4. ihracat rakamı da kaydedildi. Yıllık ihracat, ekim ayı itibariyle 270,1 milyar dolar seviyesine yükseldi. Ayrıca, yılın başında hedeflenen 390 milyar dolar sınırını aşarak, hizmet ve mal ihracat toplamında 390,6 milyar dolar seviyesine erişmiş bulunuyoruz. Ekim ayında ise bu rakamın 391,7 milyar dolara çıkması bekleniyor.

Hedeflerin Üzerinde Bir Performans

Bakan Bolat, küresel ticarette yaşanan artan korumacılık önlemleri ve jeopolitik gerginliklere rağmen, bu rekorların gerçekleştirildiğine dikkat çekiyor. Mal ve hizmet ihracatındaki bu olumlu gelişmeler, cari işlemler dengesinin fazla vermesine katkı sağlamaktadır. Tahminler, ekim ayında cari fazla miktarının yaklaşık 500 milyon dolar olacağını gösteriyor ve böylece, dördüncü ay üst üste fazla verilmiştir.

Bu pozitif tablo, tarihsel ortalamanın altında kalan cari işlemler açığının devam ettiğini ve orta vadeli program (2026-2028) kapsamında 2025 hedeflerinin aşılmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Hedeflerin üzerinde gerçekleşen bu gelişmeler, Türkiye’nin ekonomik planlarının başarıyla ilerlediğini göstermektedir. Bakan Bolat, “Hedeflerimizi aştık, daha yüksek seviyeleri yakalamak için yoğun çalışmalar sürdürüyoruz” diyerek, ekonomik kalkınma yolunda kararlılıklarını belirtiyor.

Bakanlık olarak, ticareti kolaylaştırmak, ihracatçıların rekabet gücünü artırmak, dijital dönüşüm ve ikiz dönüşüm süreçlerine uyum sağlamak ve ihracatı destekleyecek finansman imkanlarını güçlendirmek temel öncelikler arasında yer alıyor. Bu odaklı çalışmalarla Türkiye’nin global ticaretteki konumunu sağlamlaştırmayı amaçlıyoruz.

Gerçekleştirilen tahminler, üçüncü çeyrek büyümesine ilişkin ortalama beklentinin yüzde 3,20 ile yüzde 5,00 arasında değiştiğini gösteriyor. Bu aralık, ekonomistlerin öngörülerinin genişliğini ortaya koyuyor. Ayrıca, ekonomistler 2025 yılı genelinde büyüme oranlarını göz önünde bulundurarak, toplamda yüzde 3,49 seviyesinde bir büyüme beklentisi ortaya koydu. En düşük ve en yüksek büyüme tahminleri ise sırasıyla yüzde 3,00 ve yüzde 4,50 olarak belirlendi.

2026 yılı sonu için yapılan beklentiler belli olurken, ekonomistlerin ortalama büyüme tahmini yüzde 3,75 seviyesinde bulunuyor. Türkiye ekonomisi, 2024 yılının üçüncü çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyürken, 2025’in ikinci çeyreğinde ise yüzde 4,8 seviyelerine ulaşmıştı.

Başkan Karahan, bu hedeflere ulaşmak için uygulanan sıkı para politikalarının ilk etkilerinin rezervlerimizde ve finansal göstergelerde hızla görüldüğüne vurgu yaptı. Buna göre, toplam brüt rezervlerimiz 80 milyar doların üzerinde bir artış gösterirken, net rezervlerde ise yaklaşık 115 milyar dolarlık kayıpları telafi ederek önemli bir iyileşme sağlandı. Bu gelişmeler, vatandaşların güveni yeniden tesis ederek döviz satışlarını ve rezervlerimizin güçlenmesini sağladı.

Enflasyonda Hedeflenen Düşüş ve Fiyat İstikrarı

Fiyat istikrarının sağlanmasının, vatandaşların refah seviyesinin korunması açısından kritik olduğunu belirten Karahan, yüksek enflasyonun ülke ekonomisine olumsuz etkilerini vurguladı. Enflasyonun %75 seviyelerinde olduğu bir dönemde aldıkları önlemler sayesinde hızla aşağı yönlü bir seyir izlediğine dikkat çekti. Son verilere göre enflasyon oranı %33’ün altına inmiş durumda; bu ise, atılan adımların ve para politikasının etkili olduğunun göstergesidir.

Başkan, özellikle enflasyonun aşağı yönlü hareketinde talep koşullarının ve enflasyon beklentilerinin rolüne değindi. Sürdürülebilir bir dezenflasyon süreci için talebin dengelenmesini ve kur artışlarının kontrollü olmasını sağladıklarını belirtti. Ayrıca, piyasa beklentilerinin de önemli olduğunu, beklentilerin olumlu yönde şekillenmesiyle fiyatların makul seviyelere çekileceğine inanıyor.

Enflasyonun Geleceği ve Beklentiler

Enflasyonun sadece ölçülen göstergeler üzerinden değil, aynı zamanda vatandaşların ve işletmelerin hissettikleri ile de şekillendiğine işaret eden Karahan, “Hissedilen enflasyon genellikle ölçülen enflasyondan yüksek çıkar” diyerek, bu farkın nedenlerini açıkladı. Yüksek kira ve gıda fiyatlarının enflasyon algısında ciddi etkisi olduğunu vurguladı. Özellikle kira ve hizmet sektöründe görülen fiyat katılığı, enflasyon beklentilerini olumsuz etkileyerek, fiyatların katı bir şekilde yukarı yönlü hareket etmesine neden oluyor.

Ancak, son aylarda kira enflasyonunun %4 seviyelerine indiğini ve hizmet enflasyonunun da hızla gerilediğini dikkate alarak, önümüzdeki dönemlerde bu kalemlerin enflasyona etkisinin azalmasını beklediklerini sözlerine ekledi.

Kur, Faiz ve Enflasyon Arasındaki Bağlantı

Başkan, döviz kuru konusunda ise herhangi bir hedef veya projeksiyonlarının olmadığını net bir dille ifade etti. Kur seviyesinin iç dinamiklerle şekillendiğine dikkat çeken Karahan, “Kurda en önemli etken, faiz politikasıdır” diyerek, yüksek enflasyon ortamında para politikalarının kur gelişmesini doğrudan etkilediğini belirtti. Ayrıca, politika faizinin ve piyasa faizlerinin uyum içerisinde hareket etmesinin enflasyonla mücadelede temel prensip olduğunu vurguladı.

Faiz indirimlerinin ve verilerin piyasa beklentilerini nasıl şekillendirdiğine değinen Karahan, uzun vadeli kredilerin reel faiz oranlarına ve enflasyon beklentilerine göre fiyatlandığını, bu nedenle politika faizlerinin enflasyon beklentileriyle uyumlu olmasının çok önemli olduğunu dile getirdi. Gelecekte de fiyat istikrarını sağlamak ana öncelikleri ve temel hedefleri olmaya devam edecektir.

İnsanlar ve Ekonominin Enflasyon Algılaması

Enflasyon ve beklentiler arasındaki ilişkiyi açıklarken, “Yüksek enflasyon beklentisi, ekonomiyi olumsuz etkileyebilir” sözleriyle, beklentilerin şekillendirici gücünü vurguladı. Vatandaşların ve piyasaların enflasyon beklentileri ve algıları, tüketim davranışlarını ve fiyatlama stratejilerini doğrudan etkilediği için, bunun yönetilmesinin büyük önem taşıdığını dile getirdi.

Mevcut durumda, piyasa katılımcılarının beklentilerinin iyileşmekte olduğunu ve enflasyon düşüş sürecine destek verdiğini belirterek, “Enflasyon verileri ve beklentiler olumlu seyrederse, fiyat istikrarını kalıcı hale getirme yolunda önemli adımlar atmış oluruz” ifadelerini kullandı.

Hedefler ve Vizyon

Son olarak, yönetim olarak birçok hedef arasında öncelikleri belirlerken, en temel amacın “Fiyat İstikrarı” olduğunu tekrar vurguladı. “Çünkü, birden çok hedefe odaklanmak, başarı oranını düşürebilir. Bu yüzden, yalnızca fiyat istikrarına odaklanarak sürdürülebilir büyüme ve finansal dengeyi sağlamaya çalışıyoruz” diyerek, politikalarını bu doğrultuda şekillendirdiklerini belirtti. Bu yaklaşım ve kararlılıkla, ekonomik istikrar ve vatandaşların refahını artırmaya devam edeceklerini sözlerine ekledi.

Birçok alanda büyüyen vergi harcamaları ve gelirlerdeki değişimler, ülkenin ekonomik politikalarını ciddi şekilde şekillendiriyor. Geleneksel vergi yapıları ve harcamaların yapısı, bu süreçte önemli rol oynuyor. İşte rapordan öne çıkan bazı aksiyon ve bulgular:

Vergi Gelirleri ve Harcamalar Üzerine Güncel Bulgular

Vergi gelirleri büyük oranda dolaylı vergilere dayanıyor. Toplam vergi gelirleri içinde, dolaysız vergilerin payı %38.3 seviyesinde kalırken, dolaylı vergiler %61.2 ile baskın durumda. Bu yapı, ekonomik dağılımın ve gelir adaletsizliğin derinleşmesine neden oluyor.

Vergi harcamaları ise, çeşitli yasal düzenlemeler ve muafiyetler nedeniyle beklenenden daha yüksek gerçekleşiyor. 2023 yılı bütçe öngörüsü 994.4 milyar TL iken, gerçekleşen tutar %70 artırılarak 1.7 trilyon TL’ye ulaşmış durumda. Bu durum, vergi gelirleriyle kıyaslandığında, vergi harcamalarının toplam gelirlerin yaklaşık yüzde 38’i seviyesine çıktığını gösteriyor.

Senaryolar ve Gözlemler

Devletin yaptığı vergi harcamalarının büyük bölümü, asgari ücrete sağlanan vergi muafiyeti ve kurumlar vergisi istisnaları ile bağlantılı. 2023 yılı itibarıyla, bu harcamalar toplam vergi gelirlerinin yaklaşık %21’ini oluşturuyor. Öte yandan, şirketlere sağlanan teşvikler ve vergi avantajları, toplam vergi harcamalarının önemli bir bölümünü teşkil ediyor.

Mevcut Büyüme ve Harcamaların Ekonomiye Yansıması

Türkiye’de vergi ve harcamalar astronomik boyutlara ulaşmış durumda. Bu nedenle, izlenen politikalar ve harcamalar, ekonomik istikrarı olumsuz etkiliyor. Ayrıca faiz ödemeleri, bütçenin önemli bir bölümünü oluşturuyor ve gelecek dönemde artış gösteriyor. 2026 yılında faiz ödemeleri toplam bütçe harcamalarının %14.5’ini teşkil edecek seviyeye ulaşmayı hedefliyor.

Kamusal Hizmetler ve Sosyal Güvenlik

Özellikle kamu personeline ayrılan paylarda önemli bir gerileme gözleniyor. 2016 yılında toplam bütçenin %29.7’sine denk gelen personel giderleri, 2023’te %22.9’a düştü. Aynı zamanda, eğitime ve tarımsal desteklere yapılan harcamalar da ciddi düşüşler göstererek, bütçe önceliklerinin değiştiğine işaret ediyor.

Özelleştirme ve Enerji Politikaları

Enerji sektöründe gerçekleşen özelleştirmeler, devletin üretim ve dağıtım üzerindeki kontrolünü azaltırken, özel sektör payını artırdı. 2012-2025 döneminde toplam enerji kapasitesinin önemli bölümü özelleştirildi. Bu gelişmeler, piyasa dinamiklerini ve enerji sektörünün yapısını önemli ölçüde etkiliyor.

Değerlendirme ve Gelecek Perspektifi

Gerçekleşen bütçe ve harcama trendleri, Türkiye’de ekonominin durgunlaştığını ve işsizliğin yüksek seviyelere ulaştığını gösteriyor. Enflasyonun kontrol altına alınamaması ve yoksulluğun derinleşmesi, ülkenin ekonomik ve toplumsal yapısı üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor. Neoliberal politikaların ise, bu durumu daha da ağırlaştırdığı öne sürülüyor. 2026 bütçesinin, mevcut ekonomik çıkmazı çözmek yerine, kemer sıkma ve özelleştirme politikalarını sürdürüyor olması, gelecek için endişeleri artırıyor.

İŞ POZİTİF İLE 1,6 MİLYON KADIN İŞ HAYATINA KAZANDIRILDI

Işıkhan, yaptığı konuşmada, İş Pozitif Programı sayesinde 1 milyon 634 bin 56 kadın istihdam edilerek çalışma hayatına katıldıklarını dile getirdi. Ayrıca, kadınların kariyer planlamalarını desteklemek amacıyla; iş ve meslek danışmanları aracılığıyla toplamda 1 milyon 897 bin 991 kadın danışana ulaşarak, 2 milyon 396 bin 128 bireysel görüşme gerçekleştirdiklerini vurguladı. Programın, kadınların ekonomik ve sosyal hayattaki yerini güçlendirmeye devam ettiğini belirten Bakan, çalışmaların sona ermediğine değindi ve bundan böyle de kadın istihdamını büyütmek ve güçlendirmek için kararlılıkla çalışmaya devam edeceklerini ifade etti.

“Türkiye’nin Her Köşesi İçin Çalışıyoruz”

Işıkhan, Türkiye’nin her noktasında durmaksızın üretim ve kalkınma faaliyetleri yürüttüklerini belirterek, “Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan öncülüğünde, il il, ilçe ilçe, her yer için çalışıyoruz. Emine Erdoğan Hanımefendi’nin katılımıyla 2024 Şubat ayında İstanbul’da açılan İş Pozitif Kadın İstihdamı Projesi, kadınların kayıtlı iş hayatına sorunsuz entegrasyonunu amaçlamaktadır. Ülkemizin aktif ve üretken insan kaynağını geliştirmek, özellikle kayıt dışı istihdamla mücadele etmek bizim temel hedefimizdir.”

“İŞ POZİTİF’te Başarılı Sonuçlar Aldık”

Işıkhan, kayıt dışılığı, çalışma hayatını ve kadınların sosyal güvenliğini tehdit eden büyük bir risk olarak tanımladı. Bu nedenle, istihdam oranlarını artırmak ve nitelikli işgücü yetiştirmek için çeşitli projeleri devreye aldıklarını sözlerine ekledi. “İş Pozitif Projesi” ile çok sayıda başarı elde ettik. Bu projeyle, binlerce kadına istihdam ve aş kapısı açtık. Ayrıca, kadınların kariyerlerini planlamalarına destek olmak amacıyla, iş ve meslek danışmanlarıyla yüz binlerce bireysel görüşme gerçekleştirdik.

226 BİN KADIN İŞGÜCÜ UYUM PROGRAMINDAN FAYDALANDI

Işıkhan, İş Pozitif kapsamında 81 bin 279 engelli kadına “Engelli İş Koçluğu” hizmeti sunduklarını belirtti. Aynı zamanda, 71 bin 185 kadına, İş Kulübü hizmetleriyle CV hazırlama, mülakat teknikleri gibi konularda danışmanlık hizmeti sağladık. Mesleki eğitim programlarına katılım sağlayan kadın sayısı 76 bin 855 olurken, toplum yararına çalışmalar ve İşgücü Uyum Programı (İUP) kapsamında da yüz binlerce kadına destek verildi.

YÜZDE 61’İ KADIN, İŞGÜCÜ UYUM PROGRAMINDA

Işıkhan, bu yıl şubat ayında başlatılan İşgücü Uyum Programı’ndan yararlanan gençlerin %61’inin kadın olduğunu belirtti. Kadınların istihdamını artırmak için çeşitli projeler geliştirdiklerini de sözlerine ekledi. Bu projeler sayesinde, kadınların kararlılıkla hareket ettiklerini ve yeteneklerini gösterdiklerini, ülkemiz açısından büyük bir potansiyel olduğunu ifade etti.

KAYITLI İSTİHDAMDA ÖNEMLİ GELİŞMELER

İki yıl gibi kısa bir sürede kayıtlı kadın istihdamında kayda değer ilerlemeler kaydettiklerini belirten Bakan Işıkhan, bu gelişmelerin kadınların sosyal ve ekonomik hayattaki yerini pekiştirdiğine vurgu yaptı. Kendisine ve hükümete destekleri için Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Emine Erdoğan’a teşekkürlerini iletti. Bakan, “Kadınların hak ettikleri özgürlükler ve imkanlar için mücadelemiz sürecek. Yeni projeler ve dönüşüm modelleriyle, daha yeşil ve dijital bir Türkiye’yi inşa etmeye devam edeceğiz.” diyerek sözlerini tamamladı.

Bakan Bolat, açıklamalarında Türkiye’nin uluslararası eğitimde de hızla ilerlediğine işaret ederek, artık dünya genelinde ilk 10 içinde yer aldığımızı dile getirdi. Kendisi, “2022’de 5 bin olan uluslararası öğrenci sayısı şu anda 375 bine yükselmiş durumda. Bu da ülkemize ciddi bir eğitim turizmi katkısı sağlıyor,” ifadelerini kullandı. Ayrıca, “Eğitim ve sağlık sektörlerine ayırdığımız bütçelerin toplam bütçemizin yaklaşık %33’ü oluşturduğunu” belirtti.

Ekonomik Göstergelerde Kaydedilen Büyük Başarılar

Bolat, “2002 yılında 238 milyar dolar olan milli gelirimiz, geçen yıl sonunda 1 trilyon 358 milyar dolara ve temmuz ayı sonunda ise 1 trilyon 474 milyar dolara ulaştı,” diyerek ekonomimizin büyüklüğünü vurguladı. “İşte bu yükseliş sayesinde, yılda 1.5 trilyon doları aşan milli gelir seviyesine ulaşmayı hedefliyoruz. Ayrıca, Türkiye’nin üst gelir ülkeleri seviyesine yükseldiğini” sözlerine ekledi.

Bakan Bolat, görkemli ekonomik gelişmeler sonucu, 2002’de 36 milyar dolar olan ihracatımızın şu anda 270 milyar dolara eriştiğini belirtti. Hizmet ihracatımız da, 14 milyar dolardan 119 milyar dolara yükseldi. İlk çeyrek ve ilk yarıdaki büyüme oranlarının, dünyanın ortalamasına göre oldukça yüksek olduğunu kaydeden Bolat, “İhracat hedeflerimize ulaşmak için çalışmalarımız devam ediyor,” dedi.

İleri Teknoloji ve Yenilikçilikte Kaydedilen progres

Türkiye’nin teknoloji ve AR-GE alanında büyük atılım yaptığını dile getiren Bakan Bolat, yüzde 0,52 olan AR-GE payını yüzde 1,55 seviyelerine getirdiklerini belirtti. Ayrıca, bugüne kadar 113 adet teknopark kurulduğuna ve bunlarda faaliyet gösteren firma sayısının 12,076’ya ulaştığını belirtti. Patent ve faydalı model sayılarının da arttığını vurgulayan Bolat, “Teknoloji parklarımızın, toplam ihracatımıza 15 milyar dolar katkı sağladığını” ekledi.

Gelişmiş teknolojiyi kullanarak rekabette öne çıkan ülkeler arasında, Türkiye’nin %25’lik yükseliş oranı ile önde olduğunu belirten Bolat, “Dünyadaki pek çok ülke gerileme yaşarken, bizler büyüme trendimizi sürdürüyoruz,” dedi. Son olarak, Dünyada bile bizim kadar hızlı büyüyen başka ülke yok,” diyerek, Türkiye’nin yeni ekonomik vizyonu ve teknolojik dönüşümünü vurguladı.

Sonuç ve Geleceğe Bakış

Program sonunda, Bakan Bolat’a çeşitli hediyeler takdim edildi ve hatıra fotoğrafları çekildi. Bu etkinlik, Türkiye’nin ekonomik ve eğitim alanında büyük bir dönüşüm geçirdiğinin ve bu ilerlemenin sürdürülebilir olduğunu gösteriyor.

Bu çerçevede, TESK tarafından yapılan Meslek Eğitimini Geliştirme Kurul Toplantısı, Tokat’ta düzenlenerek sektör temsilcilerini bir araya getirdi. Katılımcılar, esnafın sorunları ve gelişim önerilerini paylaşmak için bir platform oluşturdu. Toplantıya, Ticaret Bakanlığı Esnaf Sanatkarlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürü Taha Enes Şener de katıldı.

Esnaf ve Sanatkarın Ekonomik Gücü

Palandöken, yaptığı açıklamada, “Eğer esnaf ve sanatkar gerçekten hak ettiği gelir düzeyine ulaşırsa, herkesin vergi vermesi kaçınılmaz olur” diyerek, bu dönüşümün toplumun genel sürdürülebilirliği açısından kritik önemde olduğunu ifade etti. Ayrıca, Bendevi Palandöken, ikna edici bir şekilde, devletin ve mali müşavirlerin kayıt dışı ekonomiye karşı mücadelede işbirliği yapması gerektiğine dikkat çekti.

Özellikle, maliyetleri artırmadan dijital sistemlerin yaygınlaştırılmasının, esnafın vergi uyumu ve kayıtlı ekonomi bilincini güçlendireceğinin altını çizdi. Bununla birlikte, küçük ölçekli işletmelerin ve köydeki esnafın dijital dönüşüm ve vergi sistemiyle ilgili endişelerini de göz önünde bulundurmak gerektiğine vurgu yaptı.

Gelecek İçin Alınacak Önlemler

Palandöken, “Yasal düzenlemeler ve uygulamalarda dikkat edilmesi gereken noktalar var. Nüfus oranlarına göre planlanan işletme büyüklükleri ve dijital sistemlerin kurulumu, esnafın bu yükün altında ezilmemesi açısından büyük önem taşıyor” dedi. Sonuç olarak, Türkiye’de esnafın güçlenmesi ve ekonomik yapının sağlıklı işlemesi için, eğitim ve vergi sistemlerinin uyum içinde çalışması gerektiğine değindi.

Ösen, şu ifadeleri kullandı: Siz vatandaşın cebindeki maaşları kemer sıkma seviyesine getirdiniz, fakat devletin harcamalarını kısmıyor, tam tersine artırıyorsunuz. AKP’nin ekonomi anlayışı, sıkı para politikası ve gevşek maliye politikasıdır.

Hazine Borçlanmasında Artış ve Enflasyon İlişkisi

Ösen, teklifin 17’nci maddesine dikkat çekerek, hükümetin ekonomi yönetiminde “savurganlık politikası” izlediğini belirtti. “Getirilen yeni düzenlemeyle Hazinenin toplam borçlanma limiti 2 trilyon 727 milyar liraya yükseltiliyor,” diyen Ösen, 2025 bütçesine göre öngörülen toplam borçlanma tutarının 1 trilyon 935 milyar liraya ulaşacağını hatırlattı.

İlginç olan nokta ise, yasal sınırın üstüne çıkıldığı halde, yıl sonunda bu hedefin tutturulamayacak olmasıdır. Ösen, bunun en önemli göstergesinin enflasyon oranlarının. Hazine’nin 2025 yılı borçlanma faizleri ortalaması %39,04 seviyesinde seyrediyor; oysa enflasyon yaklaşık %33,30’dadır.

Ekonomik Durum ve Hazine Faiz Oranları

Ösen, 2003 yılındaki ekonomik durumla bugünkü tabloyu kıyasladı ve şu yorumu yaptı: “2003’te Hazine’nin faiz oranı %40,21’di, bugün ise aynı seviyelere geri döndük. Yani borç verme maliyetleri, 2003 seviyelerine tekrar yükselmiş durumda.”

O, bunun sonucunda yıl sonunda borçlanma maliyetlerinin yaklaşık yüzde 40’a ulaşacağını belirtti. Ayrıca, 2026 bütçe yılı için öngörülen 2.7 trilyon liralık bütçe açığının, mevcut tahminler doğrultusunda, 3.8 trilyon liraya çıkabileceğine dikkat çekti. Bu rakam, milli gelirin %5’ine denk geliyor.

Bütçe Açığı ve Maastricht Kriterleri

Ösen’in son olarak altını çizdiği konu ise, Türkiye’nin Maastricht kriterlerine uygun maliye uygulamalarıyla ilgilidir. “Sayın Bakan Şimşek’in gündeminde olan bütçe açığının milli gelir karşılığı oranı, %3’ü geçmemelidir. Ancak siz bu oranı iki katına çıkarma yolundasınız,” diyerek, hükümetin ekonomi politikalarını sert biçimde eleştirdi. Konuşmasını, “Memleketin Allah yardımcısı olsun” sözleriyle tamamladı.

AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı açıklamada, “Türkiye çok değişti ve gelişti. Özellikle son 23 yılda büyük mesafeler kat ettik. G20 üyesi olarak, cari fiyatlarla dünyanın en büyük 17. ekonomisiyiz. Kişi başı milli gelirimiz yaklaşık 17 bin dolar seviyesine yaklaştı.” ifadeleriyle geleneksel büyüme hikâyesini tekrar vurguladı. Ancak, bu açıklamalardan sonra, kredibilite açısından önemli bir konu olan kredi notlarının güncellenmesi ise gözleri çekti.

Türkiye ile Aynı Not Seviyesine Sahip Ülkeler

Standard & Poor’s (S&P) tarafından yapılan açıklamada, 17 Ekim takviminde değerlendirilmesi planlanan Türkiye, Hollanda ve Togo’nun kredi notu ile ilgili herhangi bir güncellemenin gerçekleştirilmediği belirtildi. Türkiye’nin kredi notu değişmezken, aynı seviyedeki ülkeler dikkat çekiyor. Yapılan açıklamada, bu ülkeler için yarı yıl itibarıyla değerlendirme yapıldığı, fakat notlarda herhangi bir değişiklik olmadığı ifade edildi.

Uluslararası derecelendirme kuruluşlarının yıllık takvimleri, ülkelerin kredi notlarını güncelleme zamanı olmasa da, bu durum kesinlikle değişmeyeceği anlamına gelmiyor. S&P’nin güncel değerlendirmesine göre, Türkiye’nin uzun vadeli kredi notu “BB-” seviyesinde ve görünüm “durağan” olarak belirlenmiş durumda.

Türkiye ile Aynı Kredi Notuna Sahip Ülkeler Listesi

• Kosta Rika
• Güney Afrika
• Özbekistan
• Ermenistan
• Makedonya
• Ürdün
• Honduras
• Bahama
• Benin

Türkiye’nin kredi notu tarihindeki değişimler ise;

• 2000 yılında “B+” seviyesindeydi.
• 2002 yılında iktidara geldikten sonra “B-” seviyesine düştü.
• 2004’e gelindiğinde ise, şu anki seviyeye yakın olan “BB-” olarak belirlendi.

Kredi notu nedir? her ülkenin finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirme kapasitesi hakkında, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşları tarafından yayımlanan profesyonel görüşlerdir. Bu notlar, ülkelerin ekonomik ve finansal sağlığı hakkında önemli bilgiler sağlar ve yatırımcıların karar verme süreçlerinde kilit rol oynar.

Türkiye’de büyüme oranlarının dirençli seyrini sürdürdüğüne dikkat çeken Bakan Şimşek, bunun ekonomik reformların ve mali disiplinin devamını destekleyen güçlü bir sinyal olduğunu belirtti. “Merkez Bankası küresel ve içsel şoklara karşı daha fazla sıkılaştırma adımları attı. Bu yıl içeride ve dışarıda ciddi türbülans yaşandı. Buna rağmen büyüme ılımlı kaldı, işsizlik tek hanelerde seyretti. Bu da programın devam etmesi için bize alan tanıyor” ifadelerini kullandı.

Enflasyon ve Beklentiler Üzerine

Enflasyon beklentileri ve hane halkı ile reel sektörün enflasyon öngörülerinin hâlâ yüksek seviyelerde olduğunu vurgulayan Şimşek, “Enflasyonda bu yıl biraz beklentimizin üzerinde rakamlar görebiliriz. Dezenflasyon süreci planlandığı gibi ilerliyor” dedi. Ayrıca, para politikası ve maliye politikalarının sıkı duruşunu koruyacağını belirten Bakan, “Büyümede öngörülen seviyede yavaşlama yaşanırken, içeride ve dışarıdaki yaşanan türbülanslara rağmen sürdürülebilir bir büyüme teması benimseniyor” diye ekledi.

Devamında 2024 yılına ilişkin ekonomik göstergelere değinen Yılmaz, “İhracatımız yüzde 2,5 oranında artış göstererek 262 milyar dolar seviyesine ulaştı ve bu, sektörümüz için bir rekordan ibarettir,” diye konuştu. Ayrıca, “Türkiye’nin dünya mal ihracatındaki payı %1,07 seviyesine çıktı, bu da Türkiye’nin küresel pazardaki varlığını artırdığını gösteriyor,” diyerek, ihracatın önemi üzerinde durdu. Yılmaz, 2025 hedefleri arasında ise toplam ihracatın 273,8 milyar dolara, turizm gelirlerinin ise 64 milyar dolara ulaşmasını beklediklerini ve cari açığın yüzde 1,4 seviyesinde kalacağını ifade etti.

Stratejik İş Birliği ve Bölgesel Potansiyel

Balkanlar bölgesinin tarihi ticaret yolu ve kültürlerin kavşak noktası olduğunu hatırlatan Yılmaz, “Bu bölgede, özellikle Arnavutluk, stratejik önemiyle dikkat çekmektedir. Ülkemiz ile yakınlığı ve deniz taşımacılığı avantajları sayesinde, ikili ilişkilerimizin gelişmesine çok uygun bir zemin mevcut,” dedi. Ayrıca, mevcut Serbest Ticaret Anlaşması, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması ile Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşmaları sayesinde, ortaklıklarda artış gözleniyor.

Türkiye ile Arnavutluk arasındaki ticaret hacminde yaklaştığımız 1 milyar dolarlık seviyeden bahseden Yılmaz, “Ülkemiz ile Arnavutluk arasındaki ticari ilişkiler güçleniyor ve 2024 yılı itibariyle toplam ticaret hacmimizin 1 milyar dolar civarında seyretmesini öngörüyoruz,” şeklinde konuştu. Hizmet sektörü de, yaklaşık 120 milyon dolar civarında bir hareketlilik gösterirken, Türk müteahhitlik firmaları, bugüne kadar Arnavutluk’ta toplam 1,8 milyar dolar değerinde, 37 büyük projeye imza attı. Bu projeler ağırlıklı olarak karayolu, köprü, tünel ve demiryolu inşaatlarını kapsarken, teknik müşavirlik alanında tamamlanan 23 projeye de toplam 12 milyon dolar yatırım yapıldı.